سايت تفريحي سرگرمي خبري خودرو دانلود خبر پرداز : سنتهاي عاشورايي كه كمتر ديده ايد/تصاوير
چهارشنبه، 22 آبان 1392 - 20:45 کد خبر:21321
 
 
 

 
كرب زن، بيل برداري، گل مالي و آئين دسته چوبي از جمله سنت هاي عزاداري قديمي در ايران است كه هنوز با شكوه خاصي برگزار مي شود.

مجله مهر: آئين هاي عزاداري عاشورايي در ايران قدمتي به درازاي تاريخ دارد. آئين هايي كه هنوز و با گذشت سالها و قرنها، همچنان زنده نگه داشته مي شوند. هرچند ديگر براي كسي آشنا به نظر نيايند. اين گزارش، شما را با بخشي از اين سنت هاي عاشورايي در گوشه و كنار ايران آشنا مي كند:

قزوين: از طبق كشي تا بيل برداري زنان

طبق ‌كشى، مراسم خاص شهر قزوين است كه در آن طبقى از چوب به ارتفاع حدود يك و نيم متر و قطر يك متر كه بيشتر قسمت‌هاى آن آينه ‌كارى شده تهيه مى‌كنند كه اين طبق استوانه‌اى شكل را بر سر گذاشته و حمل مى‌كنند.

تشييع نمادين شهداي كربلا هم از جمله آئين هاي زنانه در اين استان است. سيزدهم محرم هرسال، بانوان قزويني به ياد امام حسين(ع) و ياران با وفايش به صورت نمادين شهداي دشت كربلا را تشييع مي كنند.


در اين مراسم كه از مسجد علي اكبر(ع) آغاز شده و با حركت دسته هاي عزاداراي به سمت امامزاده حسين(ع) قزوين برگزار مي شود خيل باشكوه بانوان سوگوار قزويني با عزاداراي و سينه زني در سوگ ياران با وفاي سالار شهيدان امام حسين(ع) پيكرهاي شهداي كربلا را به صورتي سمبليك ونمادين تشييع مي كنند.

در روز سيزدهم محرم، يك آئين ديگر هم برگزار مي شود. در اين آئين زنان قزوينى در مسجد على‌اكبر جمع مى‌شوند، عده‌اى با بيل و كلنگ و عده‌اى با دست گرفتن پيكرهاى پارچه‌اى بدون سر، به دور شهر مى‌چرخند و دوباره به مسجد برمى‌گردند و سينه‌ زنى و نوحه‌خوانى مى‌كنند. اين آئين، اشاره اي به خاكسپاري اجساد مطهر شهداي كربلا توسط زنان قبيله بني اسد دارد.


در روز سيزده محرم بعد از واقعه كربلا كه كسى جرأت نمى‌كرد جنازه‌هاى ياران امام حسين(ع) را دفن كند، زنان طايفه بنى‌اسد جمع شدند و به‌خاك كردن جنازه‌ها پرداختند.

 

مازندران: نخل گرداني 300 ساله و كرب زني

روستاي اورطشت يكي‌ از روستاهاي سرسبز بخش سرخرود شهرستان محمود آباد بوده كه داراي ۱۲۵ خانوار و ۳۶۰ نفر جميعت بوده و آيين نخل گرداني از پرجاذبه ترين آيين هاي عاشورايي اين منطقه به شمار مي رود.

هر ساله آيين نخل گرداني اورطشت با قدمتي حدود 300 سال در دو روستاي اورطشت و عبداله آباد در تاسوعا برگزار مي شود. در اين آيين دو نخل كه يكي به نماد تابوت امام حسين (ع) و ديگري به نماد تابوت حضرت عباس(ع) به عنوان نخل هاي برادر براه مي افتد و نخل اورطشت پس از سلام دادن به نخل عبدالله آباد به سمت تكيه افرا تخت و همچنين اماكن وقفي امام حسين (ع) در آن محل حركت مي كند.


مراسم كرب زني هم از جمله آئين هاي سنتي مازندران است كه هنوز در شهر «لاهيجان» برگزار مي شود.كرب تكه چوبي است تراشيده شده، به اندازه اي كه در كف دست جا مي گيرد و سطح بيروني آن صاف است و در پشت آن بندي قرار دارد كه به پشت دست مي افتد.


كرپ در كف دست قرار مي گيرد و انگشتان بر گرد آن حفاظ مي شوند، يك جفت كرپ را در دست مي گيرند و به آهنگ نوحه اي كه خوانده مي شود آنها را بر هم مي كوبند و كرپ زنان ضمن هماهنگي و همنوايي با هم نمادي از همدلي و اتحاد از خود نشان مي دهند و ناله كرپ آنا بيانگر ناله جمادات و زمين و زمان بر حسين (ع) و يارانش است.

معمولا خراطان، چوب‌هاي كرب را تهيه مي‌كنند كه دسته‌هاي گرد آن باعث مي‌شود تا هنگام استفاده افراد، دست حالت راحتي داشته باشد، همچنين دو لبه صاف دارد كه همانند سنچ به هم زده مي‌شود لذا دسته‌هاي گرد، به طور معمولي ۲۱ ضرب را مي‌زدند اما نخبه‌هايي كه هنرمندانه اين ۲۱ ضرب را مي‌زدند اندك بودند و كارهايشان بسيار زيبا بود.

نوحه‌اي كه در مراسم كرب‌زني خوانده مي‌شود ۲۱ ضرب دارد كه از تك ضرب شروع شد و همين طور دو، سه و پنچ ضرب به بالا، تا اينكه ۲۱ ضرب كامل شود، همچنين گروه نخبه، وسط دايره كرب‌زني مي‌ايستد وقتي مداح در مراسم كرب‌زني شروع به خواندن كرده و به ضرب بيست‌ويكم مي‌رسيد، گروه نخبه كه در مركز دايره قرار دارند با حركتي هماهنگ و رو به بالا به طوري كه گويي از زمين به سوي آسمان پرواز مي‌كنند و سپس از پشت سر و از زير پاهاي افردا، كرب را مي‌‌زدند.

 

گلستان: دسته چوبي

شهر گرگان نيز در اين ماه آيين هاي خاص خودش را دارد كه از جمله آنها مي توان به دسته چوبي اشاره كرد. در شب دوازدهم ماه محرم كه شب سوم شهادت امام حسين(ع) است، از بعضي محلات قديم گرگان مانند سبزه مشهد، سر پير، دباغان و ميخچه گران دسته چوبي عازم محلات ديگر مي شوند.

در آئين دسته چوبي، عزاداران يك چوب يا ني به طول يك متر را به طور عمودي به دست مي گرفتند و بر بالاي سر مي بردند و آن را به بالا و پايين حركت مي دادند و با دست ديگر سينه مي زدند و نوحه هاي خاصي را در مسير راه مي خواندند.


تشكيل دسته چوبي با روشن كردن چند مشعل و به دست گرفتن چوب انجام مي شود، آن گاه با شعار «مدد يا علي» حركت عزاداران به سمت محلات ديگر آغاز مي شود.

بر سر هر چوب فلز يا قپه اي گرز مانند يا فلز برنجي شش پر (شش گوش) نصب ميشد. افراد دسته چوبي غالبا در ميدانگاهي محلات به عزاداري مي پرداختند. تعدادي از آنها مشعل گير بودند. آنها مشعل هايي را به دست مي گرفتند تا فضاي مراسم عزاداري را روشن نگه دارند."

شاه بيت مراسم دسته چوبي اين است:«ما غلامان علي/ چوُ به دوران مِزَنيم/ تير بر فرق يزيد نامسلمان مِزَنيم.» سپس مشعل داران اين مشعل ها را در محل مي گردانند.

 

زنجان: بزرگترين دسته عزاداري جهان

حسينيه اعظم زنجان اين روزها يكي از شناخته شده ترين محفل هاي عزاداري است. آن هم به خاطر تعداد كم شمار عزادارانش كه اين هيئت را به بزرگترين دسته عزاداري جهان تبديل كرده است.


شاه بيت امسال دسته حسينيه اعظم زنجان بر اساس نوحه معروف زينب، زينب، مرحوم موذن زاده، اين اشعار انتخاب شده است:«عباس، عباس، عباس/ شاه شهدا عباس اعلام كرد و افزود: عباس، عباس، عباس/ ماه شهدا عباس» 

 در اين راستا نوحه دومي هم براي اين دسته انتخاب شده كه اين است.جماعت يادگار حيدرم من/ عزيزه مصطفيه ياورم من دبير دفتر من/ وزير لشكرم من

 

تبريز: تعطيلي هفت روزه بازار

بازاريان تبريز از هفتم محرم به مدت يك هفته حجره هاي خود را تعطيل مي كنند، ادامه داد: با اين حال حجره هايي كه در مسير عزداراي قرار دارند، حجره هاي خود را براي پذيرايي از دسته هاي عزاداري آماده كرده و با چاي، خرما، نان، پنير و شربت از آنان پذيرايي مي كنند.

يكي از نكات جالب و قابل توجه عزاداري محلات در بازار، تركيب منظم هئيت هاست؛ به طوري كه هر محله، سه دسته عرب، عجم و زنجيززن دارد كه با ورود محله به محل عزاداري در بازار به ترتيب وارد بازارچه و تيمچه ها شده و عزاداراي مي كنند كه غالبا در بازار مظفريه (بازار فرش فروشان) به كار خود پايان مي دهند.

نخست دسته عرب محله با لباس هايي سر تا پا مشكي به سبك اعراب وارد بازار شده و با نظم و سبك خاص دو دستان خود را بر سينه هايشان مي كوبيند، سپس دسته عجم كه كت و شلوار بر تن دارند به صورت آرام و منظم با يك دست بر سينه مي كوبيند و در پايان زنجيرزنان آن محله، بر كار محله در روز عزاداري خاتمه داده و هئيت ها به محله خود باز مي گردند تا در مساجد عزاداري كنند.


لرستان: عزاداري با گِل

مردم خرم آباد و استان لرستان ماندن در خانه را در روز عاشورا ناثواب مي دانند. آنها از ابتداي روز در اولين خيمه گاه گل بر سر و شانه مي گذارند و پس از مراسم عزاداري در تكيه هاي محلات شهر در قالب دستجات سينه زني و زنجير زني به سمت مركز شهر حركت مي كنند.

آئين خاص گل مالي در لرستان داراي چند مرحله است كه از روز هفتم محرم كه به روز " تراش عباس" موسوم است، شروع مي شود. در روز هفتم محرم همه عزاداران حسيني به حمام رفته و پس از اصلاح سرو صورت و نظافت كامل، لباسهاي تميز مي پوشند كه اين روز را "تراش عباس" مي نامند.

از اين روز به بعد، عده اي براي افروختن آتش در صبح عاشورا به جمع كردن و گردآوري هيزم در سطح شهر مي پردازند تا اگر در روز عاشورا برف و باران ببارد و احيانا هوا سرد باشد عزاداراني كه درگِل مي افتند (مراسم گِل افتادن) از سرما حفظ شوند.


پس از گردآوري هيزم ها حوضچه هاي مخصوص خاك آماده مي شود. اين در حاليست كه تلاش براي گردآوري خاك پاكيزه و مقدس بسيار حائز اهميت است. در برخي مواقع در خاك تهيه شده براي روز عاشورا هيئات مذهبي از تربت كربلا نيز استفاده مي كنند.

نزديك هاي غروب روز تاسوعا برخي جوانان هيئتي مامور درست كردن حوضچه‌هاي مخصوص درست كردن گل روز عزاي امام حسين(ع) مي شوند. امروز اين حوضچه ها در قالب يك مستطيل فلزي و يا آجري در كنار خيابان محل خيمه عزاي هر محله درست مي شود.


در مجموع همزمان با روز تاسوعا عزاداران خاك نرم و مخصوصي بنام گل باغچاله (گل رس) را مهيا كرده و در ميدانهاي بزرگ و كوچك كه معمولا با آجر چيني در جلوي خيمه ها و تكيه هاي شهر درست مي شود مي ريزند و در روز عاشورا اين خاك را با گلاب مخلوط كرده و گل روز عاشورا را فراهم مي كنند.