سايت تفريحي سرگرمي خبري خودرو دانلود خبر پرداز : تاريخچه و فلسفه شب يلدا (دانستني هاي شب يلدا)
شنبه، 30 آذر 1392 - 19:14 کد خبر:23788

به نقل از: آلامتوتاريخچه و فلسفه شب يلدا (دانستني هاي شب يلدا)

معمولاً در شب يلدا رسم بر اين است كه صاحب‌خانه، ديوان حافظ را به بزرگتر فاميل كه سواد دارد، مي‌دهد. سپس هر يك از ميهمانان نيت كرده و بزرگِ مجلس، اين جمله را مي‌گويد و تفعلي به گنجينه حافظ مي‌زند: «اي حافظِ شيرازي/ تو محرم هر رازي/ بر ما نظر اندازي/ قسم به قرآن مجيدي كه در سينه داري…» يا هر چيزي شبيه به اين. اين رسم يكي از رسوم پرطرفدار شب يلداست كه امروزه با فن‌آوري روز نيز به‌روز شده. به طوري كه در بعضي خانواده‌ها به جاي كتاب حافظ، از فال‌نامه، نرم‌افزار تفعل مجازي در رايانه، پايگاه‌هاي اينترنتي ويژه فال، نرم‌افزارهاي ويژه تلفن همراه، سامانه پيام كوتاه يا پيامك و… براي انجام اين رسم استفاده مي‌كنند كه سرگرمي ‌خوبي براي خانواده‌ها در اين شب بلند سال است.


پبشينهٔ جشن

يلدا و جشن‌هايي كه در اين شب برگزار مي‌شود، يك سنت باستاني است و پيروان ميتراييسم آن را از هزاران سال پيش در ايران برگزار مي‌كرده‎اند. در اين باور يلدا روز تولد خورشيد و بعدها تولد ميترا يا مهر است.
اين جشن در ماه پارسي «دي» قرار دارد كه نام آفريننده در زمان پيش از زرتشتيان بوده است كه بعدها او به نام آفريننده نور معروف شد.
نور، روز و روشنايي خورشيد، نشانه‌هايي از آفريدگار بود در حالي كه شب، تاريكي و سرما نشانه‌هايي از اهريمن. مشاهده تغييرات مداوم شب و روز مردم را به اين باور رسانده بود كه شب و روز يا روشنايي و تاريكي در يك جنگ هميشگي به سر مي‌برند. روزهاي بلندتر روزهاي پيروزي روشنايي بود، در حالي كه روزهاي كوتاه‌تر نشانه‌اي از غلبهٔ تاريكي.

يلدا برگرفته از واژه‎اي سرياني است و مفهوم آن « ميلاد» است (زيرا برخي معتقدند كه مسيح در اين شب به دنيا آمد). ايرانيان باستان اين شب را شب تولد الهه مهر «ميترا» مي‎‎پنداشتند و به همين دليل اين شب را جشن مي‎گرفتند و گرد آتش جمع مي‎شدند و شادمانه رقص و پايكوبي مي‌كردند. آن گاه خواني الوان مي‌گستردند و « ميزد» نثار مي‌كردند. «ميزد» نذري يا وليمه‎اي بود غير نوشيدني، مانند گوشت و نان و شيريني و حلوا، و در آيين‎هاي ايران باستان براي هر مراسم جشن و سرور آييني، خواني مي‌گستردند كه بر آن افزون بر آلات و ادوات نيايش، مانند آتشدان، عطردان، بخوردان، برسم و غيره، برآورده‎ها و فرآورده‎هاي خوردني فصل و خوراك‎هاي گوناگون، از جمله خوراك مقدس و آييني ويژه‌اي كه آن را « ميزد» مي‌ناميدند، بر سفره جشن مي‌نهادند. باوري بر اين مبنا نيز بين مردم رايج بود كه در شب يلدا، قارون (ثروتمند افسانه اي)، در جامه كهنه هيزم شكنان به در خانه‌ها مي‌آيد و به مردم هيزم مي‌دهد، و اين هيزم‌ها در صبح روز بعد از شب يلدا، به شمش زر تبديل مي‌شود، بنابراين، باورمندان به اين باور، شب يلدا را تا صبح به انتظار از راه رسيدن هيزم شكن زربخش و هديه هيزمين خود بيدار مي‌ماندند و مراسم جشن و سرور و شادماني بر پا مي‌كردند.

جشن يلدا در ايران امروز

جشن يلدا در ايران امروز نيز با گرد هم آمدن و شب‎نشيني اعضاي خانواده و اقوام در كنار يكديگر برگزار مي‎شود. آيين شب يلدا يا شب چله، خوردن آجيل مخصوص، هندوانه، انار و شيريني و ميوه‌هاي گوناگون است كه همه جنبهٔ نمادي دارند و نشانهٔ بركت، تندرستي، فراواني و شادكامي ‌هستند. در اين شب هم مثل جشن تيرگان، فال گرفتن از كتاب حافظ مرسوم است. حاضران با انتخاب و شكستن گردو از روي پوكي و يا پري آن، آينده‌گويي مي‌كنند.

يلداي ايراني، شبي كه خورشيد از نو زاده مي‌شود

يلدا در افسانه‌ها و اسطوره‌هاي ايراني حديث ميلاد عشق است كه هر سال در «خرم روز» مكرر مي‌شود.
«ماه دلداده مهر است و اين هر دو سر بر كار خود دارند كه زمان كار ماه شب است و مهر روزها بر مي‌آيد. ماه بر آن است كه سحرگاه، راه بر مهر ببندد و با او در آميزد، اما هميشه در خواب مي‌ماند و روز فرا مي‌رسد كه ماه را در آن راهي نيست. سرانجام ماه تدبيري مي‌انديشد و ستاره اي را اجير مي‌كند، ستاره اي كه اگر به آسمان نگاه كني هميشه كنار ماه قرار دارد و عاقبت نيمه شبي ستاره، ماه را بيدار مي‌كند و خبر نزديك شدن خورشيد را به او مي‌دهد. ماه به استقبال مهر مي‌رود و راز دل مي‌گويد و دلبري مي‌كند و مهر را از رفتن باز مي‌دارد. در چنين زماني است كه خورشيد و ماه كار خود را فراموش مي‌كنند و عاشقي پيشه مي‌كنند و مهر دير بر مي‌آيد و اين شب، «يلدا» نام مي‌گيرد. از آن زمان هر سال مهر و ماه تنها يك شب به ديدار يكديگر مي‌رسند و هر سال را فقط يك شب بلند و سياه وطولاني است كه همانا شب يلداست. »
يلدا در افسانه‌ها و اسطوره‌هاي ايراني حديث ميلاد عشق است كه هر سال در «خرم روز» مكرر مي‌شود.
در زمان ابوريحان بيروني به دي ماه، «خور ماه» (خورشيد ماه) نيز مي‌گفتند كه نخستين روز آن خرم روز نام داشت و ماهي بود كه آيين‌هاي بسياري در آن برگزار مي‌شد. از آن جا كه خرم روز، نخستين روز دي ماه، بلندترين شب سال را پشت سر دارد پيوند آن با خورشيد معنايي ژرف مي‌يابد. از پس بلندترين شب سال كه يلدا ناميده مي‌شود خورشيد از نو زاده مي‌شود و طبيعت دوباره آهنگ زندگي ساز مي‌كند و خرمي‌ جهان را فرا مي‌گيرد.
لازم به ذكر است يلدا در سرزمين‌هاي فلات ايران روسيه و ديگر كشورها با پيشينه ي تاريخي برگزار مي‌شود.